mengasah keterampilan merajut kata menyulam cipta

  • Sampul Buku Antologi Puisi "Sang Dwija"

    Buku ini berisi antologi puisi, gurit (puisi berbahasa Jawa), dan Macapat (jenis tembang Jawa) karya 12 alumni SPG Negeri Wonogiri. Semuanya mengungkapkan refleksi atas tragedi yang menimpa Ahmad Budi Cahyono, guru muda di tanah Madura yang meregang nyawa akibat ulah beringas seorang muridnya.

  • Infografis Pidato Mendikbud pada HGN 2019

    Pidato Mendikbud Nadiem Makarim pada Hari Guru Nasional 2019 mendapat apresiasi secara luas.

  • Tembe Krasa

    Apa aku pantes sinebut anak sing saleh? Apa isih kurang sih tresnane Gusti marang Bapak? Apa tandha yekti tresna lan bektiku marang Bapak?

  • This is default featured slide 4 title

    Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

  • This is default featured slide 5 title

    Go to Blogger edit html and find these sentences.Now replace these sentences with your own descriptions.

Kamis, 23 Januari 2020

Tembe Krasa #3 (Cerkak)


Ora krasa wis kliwat Nguter. Nyumurupi plengkung “Selamat Datang” ing gapura kikis kabupatèn, kaya disengkakaké anggoné Pak Didik mlayokaké mobilé. Sanajan sédhan tuwa, pranyata isih rosa mlayu banter. Hijet putih tetep setya ngetutaké ing mburiné.

Ora gantalan jam, rombongan wis ngancik poncot désaku. Pak Didik dakaturi nyuda lajuné mobil. Nyaketi omahé Simbok, dakabani supaya minggir nengen alon-alon. Banjur ... greeeg ...! Subaru abang mandheg sarèh. Kasusul Hijet putih.

Aku tumolèh nengen. Sepi. Wis ora ana wong jagongan ing latar. Apa manèh nganti tekan pekarangan. Mung ana welasan wong padha ungak-ungak ing èmpèr. Sajaké padha nakyinaké sapa tamuné sing lagi teka.

Genah wis kepancal. Layon mesthi wis dipetak. Ketiwasan! Aku ditilapaké. Ora menangi alang-ujuré Bapak. Mripatku mung mlolok sawetara. Banjur dakkucek. Mbuwang eluh sing kadhung kumembeng. Karebèn ora ngubak-ubak sungkawané kulawargaku sing lagi mèh lerem.

Kakangku sing nomer papat metu saka èmpèr. Banjur mlaku kapirangu nuju ratan. Bareng weruh aku metu saka mobil, kakangku mak brabat mlayu mrepegi. Tanganku disalami. Pundhakku dirangkul. Ora ana tembung kumecap. Mung mripaté sing ora kuwawa mbendung iliné eluh. Banjur tanganku digandhèng. Aku dituntun tumuju ing omah.

Simbok, mbakyu-mbakyuku, lan kakang-kakangku tata baris ing latar. Kaya déné patrapé simpingan among tamu ing pahargyan. Mbagèkaké tekaku sarombongan. Mung bédané, dhayohé disuguhi tangis sesenggrukan. Aku ngatonaké tatagku. Malah kepara kawetu gunemku ngaring-aring, nggedhèkaké atiné Simbok lan sedulur-sedulurku tuwa. Sanajan iku mung lamis, aku bombong déné bisa nyandhet tangis sing luwih banter.

Isih kaya padatan jaman cilikanku. Yèn ana kesripahan, wengi sabubare layon dipetak, sanak sedulur lan tangga teparo padha lèk-lèkan sawetara. Perluné, asung panglipur marang kulwarga sing nandhang duhkita. Mung bédané, saiki wis ora sinambi ngabotohan rèmi, gaplé, utawa ceki. Isih ana sing main kertu, nanging mung saderma dolanan minangka cagak melèk. Wis ora mawa totohan dhuwit apadéné bandha sing duwé pangaji.

Ndungkap tengah wengi, sing lèk-lèkan padha gegancangan pamit. Mung kari sanak sedulur raket sing ora mingket. Iku waé wis padha turu. Ora jeneng maido. Mesthi waé wis padha ngantuk kagawa sayah.

Mripatku isih kethap-kethop, durung gelem merem. Pangangenku isih ngumbara, ngulari wewayangané Bapak. Ngéntha-éntha polatané nalika raga nguntapaké oncaté nyawa. Memetha kuwandané nalika disucèni. Ngreréka pasuryané nalika diwiyak ulesé.

Dumadakan Simbok nyaketi aku. Banjur nggapyuk ing pangkonku. Mingseg-mingseg.

“Saiki kowé wis ora duwé bapa tenan, Nang ...,” panggrantesé.

Brolll! Sakala ambrol pepetané tlapukanku. Eluh ndlèwèr deres tan kena diampah. Dudu perkara kélangan bapa sing daktangisi. Dudu perkara ketilapan pametaké jisimé Bapak sing dakgelani. Iku kabèh mono wis dadi garis pesthiné Gusti Kang Mahawenang.

Saiki aku wis ora duwé bapa! Iki gegetun sing ora bakal antuk tamba. Keduwung ora bisa netepi darmaning anak marang bapak. Umurku pancèn wis 30 taun. Nanging, selawasé 30 taun iku patrapku marang Bapak isih kaya bocah durung pupak. Mung pijer ngrusuhi. Durung becus urun bau, apa manèh udhu, kanggo ngènthèng-ngènthèngi sesanggané ngaurip. Banjur saiki bisa apa? Kelir kanggo mbabar bekti marang Bapak wis dikukud!

Ujug-ujug aku kèlingan sabdané Kanjeng Nabi. Wong mati mono cuthel kabèh amalé. Ora ana sing katut minangka sangu séba ing ngarsané Sang Mahardikèngrat. Kajaba telung perkara. Salah sijiné: anak salèh sing ketungkul ndonga kanggo wong tuwané.

“Wis, Mbok. Bapak kudu diéklaské. Mèn gangsar lakuné,” clathuku, ngarih-arih Simbok.

Tangisé Simbok wis mendha, nuli nggléthak ing klasa. Tangané ditekuk kanggo tadhah sirah. Aku menyat, mlaku tumuju paturasan. Bar reresik sabakdané bebanyu nuli wudu. Sarungan, salat gaib, banjur timpuh. Rasané ora kepéngin gagé-gagé menyat saka pasalatan ing cocor lor kulon omah.

“Rabbigfirlī wa liwālidayya, warhamhumā kamā rabbayānī şagīrā. Dhuh Gusti, ngapuranen aku lan wong tuwaku sakloron, uga paringa welas asih marang wong tuwaku kekaroné, murwat klawan panggulawenthahé marang aku nalika bayi.”

Ndremimil anggonku ngrapal donga iki. Ambal-ambalan tanpa wilangan. Anteping pangangkah, dongaku tumanja dadi sanguné Bapak kombul ing swargaloka. Kaya surasané pituduh suci kang kamot ing sabdané Kanjeng Rasul.

Mundhak suwé tansaya tuwajuh nggonku tepekur. Mripat dakremaké. Tangan kekaro tumadhah nyadhong apura lan sih wilasané Gusti Algafūr Arrahīm.

Tanpa sangkan, ngégla wewayangané titah manca kumléyang pancer embun-embunanku. Pakulitané putih memplak. Mustakané jamangan emas. Rikmané ngandhan-andhan dioré nglèmbrèh tumumpang geger. Astané awangun suwiwi. Durung pada wujudé kakung apa putri, mripatku giri-giri melèk.

Byarrr .... Klépat ...! Bareng karo melèké mripatku, makhluk nyalawadi iku sirna tanpa lari.

Duga wetara ing batinku, mbok menawa iku mau bangsané malaikat. Kang ingutus ngunjal dongaku, konjuk ing ngarsané Gusti Allah.

Wéladalah! Keladuk kegedhèn rumangsa aku iki! Apa préjénganku iki pantes ngaku-aku anak sing salèh? Kamangka sing payu tumus marang arwahé wong tuwa iku mung dongane anak-anaké sing salèh! Tur manèh, apa kurang sih tresnané Pangeran sing wis disokaké marang Bapak? Ora kendhat Gusti Allah paring rahmat marang Bapak! Salawasé urip! Sajeg jumbleg! Banjur kapan aku genti asok tresna asih marang Bapak? Endi buktiné tresna yektiku marang Bapak? Ora idhep isin mung gaco ngejibaké tresnané Gusti Allah?

Cep klakep! Ora keconggah mbacutaké kedaling ilat. Eluhku kumotos. Tangisku sesenggrukan. Muga-muga ora keprungu dening sing padha angler turu.

Pasrah. Sumarah. Ngumangsani asor wor lan kotor.

(TAMAT)
Share:

Tembe Krasa #2 (Cerkak)


“Iki mau kaya-kaya dituntun Pengéran, lho, Pak,” clathune Pak Nèndy mbadharaké anggonku nglamun. “Ngéling-éling wiwit seka Semarang nganti tekan Mbawara, sing kèlingan mung huruf i-i,” Pak Nèndy mbacutaké kojahé.

Nalika anyaran dadi tanggaku biyèn, Pak Nèndy lan garwané sanja ing omahku. Putrané loro isih cilik-cilik uga ndhèrèk. Perluné tetepungan. Jebul Bu Nèndy pyayi Banyubiru, tangga kecamatan karo Ambarawa. Mulané, bojoku banjur crita yèn duwé sedulur ing Ambawara. Désané Mlilir.

Pawitan ancer-ancer iku, tuwuh tékadé Pak Nèndy. Mobil loro sing wis samekta ngangkut tangga teparo nuli rerikatan budhal. Minibus Hijet putih kagungane Pak Eko, ya Pak RT, ditumpaki wong wolu. Pak Edy pinitaya nyopiri. Déné sédhan Subaru abang kagungané Pak Didik mung diisi wong loro: Pak Nèndy karo Pak Didik dhéwé. Ing pangajap, yèn kelakon ketemu, aku lan anak bojoku nunut pisan.

Kocapa, sadawaning dalan Semarang-Ambarawa, Pak Nèndy ora kasil ngéling-éling jenengé désa sing bakal dituju. Jeneng Mlilir sida mrucut saka angen-angené. Mobil loro mandheg ing ngarep pasar Ambarawa. Pasar Projo, kaceluké. Pak Nèndy mudhun. Sing dijujug, tukang ojèk.

“Nuwun sèwu, Mas,” Pak Nèndy mbukak wicara marang tukang ojèk sing lagi jégang ing sadhel pit montoré. “Kula niki ajeng madosi sedhèrèk teng dhaérah Mbarawa mriki. Ning kula kesupèn nami désané. Namung émut jenengé niku ngangge i-i ngoten. Lha niku désa napa?”

“I-i?” tukang ojèk semaur karo mikir. Sirahé ndhangak semu méngo. Pilingané dithithiki nganggo pucukané driji panunggul. Bathuké diwiru. “Oh, mbok menawi Mlilir niku, Pak,” sambungé.

“Nah, Mlilir!” Pak Nèndy mbengok banter, nyigeg aturé tukang ojèk. Sangking bungahé. “Lha nèk mergi teng Mlilir niku pundi?” pitakoné Pak Néndy sabanjuré.

“Nggih niki empun leres. Nurut mergi niki teras mawon. Mengké ènten pertigaan, lurus mawon. Ampun nganan. Bar sabin-sabin ènten sendhang. Kanan jalan. Lha bar sendhang niku empun mlebet Mlilir,” tukang ojèk awèh katrangan karo tangané acung-acung.

Rumangsa wis éntuk pituduh, Pak Didik nuli mancal gas nglakokaké sédhané. Dalané ciyut tur nanjak rada ndedel. Hijet lan penumpangé ditinggal ing pratelon ngarep pasar. Kajaba ngirit laku, uga ngemu karep nyegat aku. Gèk-gèk wis ketrucut bali, ketlisiban karo mobil sing munggah.

Durung watara adoh saka pangkalan ojèk, Pak Didik ngendhegaké lakuné Subaru. Pak Nèndy dikon mudhun, nawani nunutan marang wong wadon sing lagi waé dilancangi.

“Jajal embahé kuwi ditawani, Pak. Nèk gelem, dijak bareng. Mesakké, blanjané abot,” akoné Pak Didik.

Sing dipréntah nuli mbukak lawang, mudhun, banjur nyaketi embah-embah sing mlaku ing saburiné mobil. Lakuné gremat-gremet. Nggéndhong senik ing gegeré sing semu wungkuk. Tangané kiwa-tengen isih nyangking bagor cilik-cilik.

“Konduré teng pundi, Mbah? Ngga sareng mawon, nitih mobil niki, nggih?” aruh-aruhé Pak Nèndy.

“Teng Mlilir, Nak. Lha ndika ajeng tindak pundi?”

“Lhah, keleresan. Mbah. Kula niki nggih ajeng teng Mlilir. Empun, ngga sareng mawon. Kajengé énggal dugi nggriya.”

Pak Nèndy nuli nyaut bagor sing dicangking Simbah. Loro pisan. Dilebokaké ing mobil. Simbah ngudhari suwelan sléndhang sing kanggo nggéndhong senik. Sadurungé diudhunaké saka geger, senik dicandhak Pak Nèndy.

“Empun, Simbah minggah riyin,” aturé Pak Nèndy.

Simbah munggah, mlebu ing mobil. Lungguh ing buriné Pak Didik sing ngasta setir. Bakda nglebokaké senik, Pak Nèndy nututi munggah banjur nutup lawang mobil.

Saiki lungguhé ora njèjèri Pak Didik ing kabin ngarep. Alihan ing kabin buri, jèjèr penumpang sing nembé ditemu. Ana pamrihé. Pak Nèndy blaka, durung genah dhodhok sèlèhé pyayi sing arep disowani. Mula banjur golèk sisik melik.

“Nuwun sèwu nggih, Mbah. Napa ten Mlilir niku ènten pyantun sing asliné seking Klaten? Guru, nèk boten lepat.”

“O, nèk ten kampung kula, Kauman, niku ènten. Garwané Pak Guru Maryono. Bu Maryono niku asliné tiyang Klaten. Nggih dados guru. Lha sing ajeng dipadosi niku kampung pundi? Wong Mlilir niku kampungé kathah.”

“Lha niku, Mbah. Kula ngertosé nggih namung Mlilir ngoten. Boten mudheng kampung napa,” wangsulané Pak Nèndy, “Empun ngèten mawon. Mengké nyuwun tulung kula dituduhké dalemé Pak Maryono niku. Bar niku mengké Simbah kula dhèrèkké kondur.”

“Lha nggih kula mengké mandhap nggèné Pak Guru mawon. Wong griya kula caket kalih mriku,” semauré Simbah.

“O, lha malah dhawah ngleresi nèk ngoten.”

“Boten, jan-jané ndika niku ènten perlu napa ta, Nak?” pitakoné Simbah sajak gumun semu sujana.

“Anu, Mbah. Kula niki nglari tanggi. Semarang mrika dalemé. Wingi pamit ajeng tuwi sedhèrèké teng Mlilir mriki. Lha sing èstri niku asliné pyantun Klaten. Mila, penginten kula sedhèrèké niku nggih seking Klaten.”

“Lha kok ndadak disusul? Ènten wigati napa?”

“Niki wau angsal kabar lelayu seking keluwargané sing kakung. Subuh énjing wau bapaké tilar.”

“Innā lillāhi wa innā ilaihi rāji’ūn. Lajeng griyané bapaké niku pundi, Nak?”

“Praci, Mbah. Dhaérah Wonogiri mrika. Solo ngidul.”

“Yuuuh, mugi-mugi leres Bu Maryono niku, Nak, sedhèrèké sing dituwèni. Biyuh, gèk méndah kaya ngapa kagèté engko? Oh, mengké ngajeng mesjid nika bélok nengen, nggih Nak.”

“Mesjid sing ketingal nika, Mbah?” pitakoné Pak Didik miterang karo nuding makutha mesjid sing wis katon. Udakara satus mèter sangarepé.

“Nggih, cet ijo niku.”

Pak Didik nguntir setang nengen. Sédhan mbélok mlebu gang cilik. Dalané isih lemah diurug ing wedhi. Sanajan ora aspalan, sajaké lumayan madhet. Diambah ban mobil ora ambles.

“Tesih tebih, Mbah?” Pak Didik takon.

“Boten. Empun caket niki. Namung ngajeng mriku sekedhik,” Simbah semaur, “Lha niku, griyané empun ketingal gendhèngé. Yuh, mugi-mugi saèstu kepanggih sing digolèki, nggih Nak.”

Tangané Simbah nuding omah témbok mawa cèt putih. Mapan ing ledhokan mèpèt pèrènging dalan. Empyaké kepara rata karo raèning dalan. Ora ngarepaké dalan. Kaya adaté omah Jawa, madhepé luputa ngalor ya ngidul. Dalemé Pak Maryono madhep ngalor. Dalan kapernah ing sakiwané omah.
Mobil mandheg ing dalan sadhuwuré omah. Sanadyan wis dipèpètaké pinggir, meksa isih ngebaki dalan. Yèn ana kendharaan liwat, ora wurung mesthi keganggu. Pak Didik ora wani nglebokaké ing latar. Dalan mlebuné ndrojog banget.

Teteluné mudhun kabèh. Pak Didik lan Pak Nèndy mlaku mudhun nuju dalemé Pak Maryono. Mékani dimèn ora keplorod, mlakuné milih ngambah undhak-undhakan sing kapacak ing sisih tengah. Simbah nerusaké mlaku nuju omahé dhéwé. Lempeng ngalor, nurut terusané dalan sing diliwati.

Gusti Allah sajak ngatonaké tandha bukti kagungané sipat Mahamurah. Pak Nèndy lan Pak Didik kaya-kaya olèh mukjizat. “Kitab primbon” sing dadi ugeman mung ngemot pituduh kasamun ing sandi swara i-i. Éwa semono, “nabi” sing mung pangawak tukang ojèk ora kangèlan anggoné mbabar werdiné sandi i-i mau. “Malaikat” sing piniji minangka cucuk lampah mung adhapur wanita tuwa kabotan blanjan. Kabèh mung sarwa sepélé. Iku ora jeneng dilalah. Pancèn mangkono piwales kang murwat tumrap tulusing niyat. Gusti Kang Mahawikan nggangsaraké sedyané wong tetulung sing atine suwung saka sawenèhé mélik.

Eba mongkogé Pak Didik lan Pak Nèndy. Dupi ngancik èmpèr dalemé Pak Maryono, karo-karoné weruh blegeré wong sing dilari. Mula ora maido yèn nganti padha lali marang subasita tumrap wong medhayoh. Tanpa uluk salam marang sing kagungan wisma, tanggaku loro iku daya-daya sumusul njujug ing kamar paturonku.

***

(ana bacute)
Share:

Tembe Krasa #1 (Cerkak)


“Pak Nèndy?” clathuku lirih. Mripatku dakkucek. Daktamataké kanthi permana pawongan loro sing ngadeg jèjèr pener pucuking sikilku. Ora kliru. Pak Nèndy karo Pak Didik. Tanggaku sa-RT. Nunggal gang. Nanging généya kekaroné nyusul aku tekan kéné? Ndadak wis mlebu kamar pisan!

Sing dakpandeng mung genti mandeng. Durung ana gunem. Aku njenggèlèk. Dakuwali kelonanku marang anakku sing isih angler turu. Guling loro dakenggo amping-amping ing kiwa lan tengené. Banjur daktinggal menyat.

Pak Nèndy ngepuk-epuk pundhakku. Nuli nggandhèng tanganku. Aku dituntun metu saka kamar. Banjur diprenahaké lungguh ing kursi tamu. Kuwalik. Kuduné aku sing mbagèkaké. Sanajan padha-padha dhayoh, aku luwih trep nyulihi sing mengku balé wisma. Jalaran iki dalemé mbakyu nak-duluré bojoku.

Solah-bawané tanggaku iku sajak nyalawadi. Gawé gawoké batinku. Ngimbuhi ngungun ing pangrasaku.

Wingi ésuk aku sakluwarga budhal saka omah ing Semarang. Pamitku marang Pak RT, arep tilik sedulur ing Ambarawa. Yen sida, nginep sawengi. Aku mung nyebut kutha kecamatané. Ora caos alamat jangkep. Ora daksebut jeneng désané. Apa manèh dhukuhé. Uga ora daksebut asmané sedulur sing bakal dakparani.

Banjur ketemu pirang perkara déné Pak Nèndy lan Pak Didik sumusul? Apa mung kapinujon liwat banjur mampir? Apa ana prelu sing wigati? Mokal yen mung pinuju liwat. Dalemé ipé nak-dulurku iki mapan ing lurung kampung. Dudu dalan gedhé sing adhakan diambah kendharaan sing nedheng plesiran. Tur manèh, ora tinemu nalar wong mampir kok njujug ing senthong paturon. Kamangka sing ditekani omahé wong sing durung wanuh.

Genah yèn Pak Nèndy lan Pak Didik njarag nglari aku. Banjur nggawa wigati apa déné tanggaku loro karaya-raya tekan kéné iki? Pitakonku isih daksimpen ing batin. Durung kawetu ing lisan. Gagasanku isih ngumbara. Panduga manéka warna campuh. Worsuh. Tumpang-so ora karuwan. Lungguhku ora jenjem. Atiku trataban. Mripatku gorèh. Sedhéla mandeng Pak Nèndy, sedhéla namataké Pak Didik.
Sing kagungan dalem sajak durung pirsa yèn kedhayohan pyayi manca. Durung ana sing mbagèkaké. Nalika aku mapan ngeloni anakku mau, Mbakyu lagi upyek ing pawon karo bojoku. Adhiné kuwi njaluk diajari gawé roti bolu. Sing kakung mbok menawa lagi saré. Sajaké sayah sakonduré saka sawah amèk jejanganan kanggo olèh-olèh adhiné sakloron.

“Wis, disarèhke sik penggalihé, Pak,” wusanané Pak Nèndy miwiti pangandikan. “Tekaku karo Pak Didik réné iki mau nggawa kabar seka keluwarga Praci.”

Dheg! Poloku sanalika oyeg! Kaya kebandhem lungka sabledug gedhéné.

“Kabar saka Praci?” batinku.

Durung nganti aku miterang, Pak Didik mbacutaké pangandikané Pak Nèndy, “Bapak Praci ora ana.”
Ilatku ora kuwawa kumecap. Pandelengku krasa bruwet.

“Aja kurang pangapurané, Pak,” Pak Nèndy nyambung wicara, “Sajané kabaré wis ditampa Pak RT bangun ésuk mau. Ning kabèh mung dha bingung. Nyang ngendi olèhé arep nggolèki? Ngertiné mung nèng Mbarawa. Ora ngerti désané apa, dalemé sapa. Dilalah aku mau mangkat gasik. Ning, untungé, ya bali gasik. Aku teka, bapak-bapak wis dha kumpul. Mobil loro wis siyap. Ning ya kuwi, ora reti arep nggolèki nyang ngendi. Rencanané mau mung arep ngentèni sakonduré sampéyan. Terus didhèrèkké kondur Praci.”

Aku babar pisan ora nanggapi kojahé Pak Nèndy. Malah kepara ora pati dakrèwès. Pikiranku kadhung nglambrang tanpa pepalang. Cat katon cat ilang wewayangané Bapak. Rambuté sing kari kruwun-kruwun tur wis mabluk. Pipiné sing kempot. Kejaba sangking kuruné uga merga ompong mèh rata tanpa sisa. Pundhak lan cengelé sing ngapal kandel tur njanges. Lengené sing kuru aking, kulité kusi tur kasap tumèmpèl ing balung. Ototé pating pendhusul rumambat untel-untelan. Igané nggambang prasasat mung kari bebalung kasasaban glabad. Wetenge nglempèt bebasan wis ora amot sawenèh tetedhan sanajan mung sega sapulukan.

Sikilé semu sèmpèr. Bokongé sing kiwa tau abuh bantat. Mula bukané mung tutul ireng mlenik ing tapak cublesan dom suntik. Mirib andheng-andheng. Rasané gatel semu ngganjel. Yen didumuk mak cengkrang. Krasané wiwit sadina sawisé suntikan. Wis dadi padatan, angger kumat éncoké, Bapak gagé-gagé sowan dhokter lengganané.

Mundhak dina “andheng-andheng” iku mundhak amba, kandel, lan atos. Embuh, apa jalarané. Nalika durung pati gedhé, témbong nyalawadi iku naté dilaporaké marang dhokter sing mentas nyuntik. Ngendikané Pak Dhokter, iku prongkolan getih bangka. Iliné getih kandheg, banjur njendhel lan garing. Jaréné ora apa-apa. Sukmbèn mari dhéwé.

Pancèn bener. Akhiré getih bangka kuwi nglokop sacuwil mbaka sacuwil. Kaya klika garing sing coplok saka kayu. Nanging kocapa, sasèn-sasèn suwéné Bapak kudu nandhang cintraka. Ora bisa lungguh apa déné mlumah. Mlaku waé rekasa. Sikilé kiwa semu disèrèd.

Siji sing paling dakgetuni. Lelara anèh iku njalari Bapak medhot salat. Gelaku ngungkuli kélangan gunung emas, segara inten, lan pulo barléyan. Ngrékadaya murih Bapak lan Simbok bisa lan gelem salat iku biyèn dudu perkara gampang. Tetaunan mung pijer gojag-gajeg. Mandheg mayong. Saben arep ada-ada ngajak ajar salat, tansah kagubel rasa was-was lan tidha-tidha. Mengko gèk dadi lan ora rena penggalihé? Mengko gèk diarani cumanthaka? Kementhus? Ngungkak krama? Wusanané mung kari ngandelaké donga. Muga-muga Gusti Allah énggal paring dalan. Karebèn wong tuwaku sakloron netepi salat, njejegaké saka guruné agama.

***

É, jebul Pangeran ora nglirwakaké pangrintihé kawula-Né. Ora kanyana ora kaimpi, ana tangga sarimbit mara sambat. Jaré kepéngin ipil-ipil sangu. Najan bebasan mung kari kumanan korédan. Njaluk diwuruki salat.

“Arep dipoyoki kebo nusu gudèl, ya bèn,” pratelané Mbah Rakijan, nuduhaké anteping tekad.

“Mung aloké wong gawok wè ora perlu dirèken,” sambungé Mbah Saminem, sisihané.

Iki dadi babahan tumapaké sedya. Mbah Rakijan lan Mbah Saminem saumuran karo Bapak lan Simbok. Mbah Rakijan sekaliyan tan wurung kadhapuk minangka pikat.

“Mengké angsalé ajar salat ènten ngriki mawon nggih, Mbah?” usulku marang calon “santri’-ku, 
“kajengé Bapak kalih Simbok tumut sisan.”

“Mathuk banget kuwi,” sumauré Mbah Saminem ngrujuki. 

“Malah jan-jané sing duwé krenteg ki okèh lho, Ru,” Mbah Rakijan nanduki, “Mung dha éwuh lé arep nglekasi. Lha bareng krungu kabar sliramu ènèng omah, mbahmu wédok ngajak réné iki mau.”

Soré iku aku mempeng ngangsu. Ngebaki jedhing wesi tilas wadhah aspal sing wis dakasahi resik banjur dakcepakake ing latar. Méja lan lincak dakelih minggir mèpèt gebyog sisih kidul kulon. Bar magrib, saambané jrambah dakjèrèngi klasa. Dhasaré Simbok sugih klasa méndhong. Olèhé ijol glepung utawa gaplèk karo tangga-tanggané sing pinter anam.

“Apa cah-cah dha arep ngaji nèng kéné thik klasané dijèrèng kabèh?” pitakoné Bapak.

“Boten. Wau siyang Mbah Rakijan sekaliyan mriki. Ngersakké ajar salat. Gèk wau sonten laré-laré kula kèn ngaturi tangga tepalih sisan. Kajengé regeng,” sumaurku.

“Nèk ngono engko aku karo bapakamu ya mèlu sisan. Nèk bareng-bareng wong okèh, rak ora isin,” Simbok muwuhi gunem.

Nyesss ... kaya kesiram banyu sewindu embun-embunanku. Genah yen sabeneré Simbok uga darbé krenteg bisa nglakoni salat. Mbok menawa mengkono uga Bapak. Généya ora biyèn-biyèn dakjajal nawani? Généya arep ajak-ajak marang kabecikan ndadak wedi ditampik? Apa manèh marang wong tuwané dhéwé! 

“Lha ora nggodhog-nggodhog wédang?” Simbok mbacutake rembug, sajak kuwatir yèn nganti nguciwani tamu-tamuné. “Ya ora kétung wédang pleleng. Wong wis ora duwé ngèngèhan apa-apa.”

“Engko waé mèn disambi bocah-bocah,” semaurku cekak.

Genthong wis kebak. Gelas limang losin punjul wis resik kabèh. Kepara wis atus. Kayu bong satumpuk wis cumepak ing sandhing keren. Sinambi ngréwangi ngajari salat, mengko kanca-kanca bisa nggodhog wédang.

Ora kanyana. Wengi iku omahé Bapak lan Simbok dadi pondhok tiban. Sewidakan wong nglumpuk bareng. Lanang wadon. Santri kasepuhan. Racaké wis padha duwé putu. Malah akèh sing wis randha. 

Ndungkap manjing wektu ngisa.

“Empun sami wudu napa dèrèng niki wau?” pitakonku.

Wangsulané manéka warna. Kabèh karo gumuyu. Lakak-lakak. Nggeguyu awaké dhéwé. Rumangsa yèn olèhé wudu mung ngawur. Tanpa linambaran ngèlmu kang gumathok.

“Kula wau namung raup kalih wijik, Pak,” clathuné Yu Sok, blaka.

“Santri” sing nom dhéwé. Anaké loro isih cilik-cilik. Jenengé Sokiyem. Isih prenah nak-sanak karo aku. Embahé, mbakyuné embahku. 

“Boten napa-napa. Sing empun raup kalih wijik empun sah,” wangsulanku, kanggo ngeyem-eyemi, 
“Sing dèrèng, kula aturi wudu riyin ten nglatar nika. Cekap wijik tangan, raup, lajeng wijik sikil mawon.”

Tanpa nunggu préntah, kanca-kanca nuli nututi menyang latar. Nyidhukaké banyu kanggo wudu ringkes gagrag santri kadaluwarsa. 

“Allāhu akbar Allāhu akbar ...,” Tarmin miwiti adan. Nom-noman cendhèk cilik iku lulusan MI (Madrasah Ibtidaiyah, sababag SD). Sanajan lulusan madrasah, dhèwèké ora becus maca Alquran. Tujuné konangan. Banjur gelem nyantrik bareng kanca-kancané, gunggungé bocah pitu. Saiki wis lumayan lancar sanajan durung trep klawan tajwid (paugeran pamaosé Alquran). Ya cantrik cacah pitu iku sing tundhoné dadi batur. Nggrembakaké pamulangan ngaji nganti warata rong padhukuhan.

Salat ngisa nuli kawiwitan. Batur pitu ngadeg jèjèr samburine imam. Perlune, awèh conto. Karebèn ditiru para makmum sing lagi rubuh-rubuh gedhang. Langsung praktèk. Durung diwuruki apa-apa. Pandugaku, santri-santri iku racaké wis asring weruh wong salat. Embuh anaké, putuné, seduluré, utawa tanggané. Mula ora angèl anggoné nirokaké. Mung waé, sajaké padha durung apal rapalé. Iku perkara gampang. Liburanku sesasi muga-muga cukup kanggo ngrampungaké wulangan bab rapal salat. Yèn mung kari nglanyahaké apalan, kanca-kanca bisa nerusaké sawisé daktinggal bali ngudi ngèlmu ing kutha.

Iku jalarané Bapak lan Simbok wanuh karo ngibadah salat. Mokal bisa daksélaki. Uga ora bakal daklalèkaké. Mbah Rakijan lan Mbah Saminem. Aku kepotangan budi sing ajiné tanpa pepindhan. Éloké manèh, dhèwèké ora rumangsa potang budi. Ora krasa yèn dhèwèké dadi lantaran tumuruné pituduh suci marang tangga teparoné, mliginé wong tuwaku sakloron. Malah kepara suwaliké, rumangsané dhèwèké sing utang budi marang aku. Pendhak riyaya, Mbah Saminem  nggapyuk awakku. Waspané dlèwèran. Ambal-ambalan anggoné matur nuwun. 

Ing tembé, ya amal sesingidan ngono kuwi kang bakal awoh ganjaran sing ngédab-édabi. Saiki Mbah Rakijan sekaliyan wis bali ing kasédan jati. Muga-muga ingapura kabèh dosa lan kaluputané. Kariya nyadhong ganjaran langgeng minulya ing swargaloka.

Éwa semono, aku kudu nandhang cuwa. Déné Bapak ndadak medhot anggoné netepi ferdune salat. Memala nyalawadi sing nyiksa bokongé dadi jalaran nglokroné. Bareng bokongé wis mari, bola-bali aku ngélingaké murih mbalèni salat manèh. Ora kurang-kurang, putu-putuné uga dakwekas supaya mbujuk murih Bapak gelem salat manèh. 

Embuh, bocah-bocah kuwi padha ngèstokaké welingku apa ora. Sing genah, nganti aku mulih sing pungkasan, riyaya kepungkur, Bapak durung gelem mbalèni nindakaké salat. Kamangka dina iki wis tekan ing janji. Bapak ora bisa bangga, kudu manut timbalané Gusti Allah lumantar utusané, Izrail.

***
(ana bacute)
Share:

Kamis, 28 November 2019

Mung Upama

upama bandha nyukupi
kanggo nyewa sawetara staf ahli
mesthi gampang olehku ngadani
pasinaon sing kebak inovasi
kreasi lan inspirasi
kaya karepe mas mentri

upama darbe wewenang
ndhapuk staf khusus pirang-pirang
maneka guna nyawiji kinarya rewang
mesthi entheng anggonku mulang
ngemong karakter sipate bocah sakandhang
saweneh bakat lan minat kesait digegulang
tundhone sugih iguh luhur budi prigel tumandang

upama keduman pangkat
wenang ngereh wadya aparat
pasukan antihuruhara kena daksambat
ngrangket grombolaning siswa keparat
sing murang sarak nerak sarengat
kareben digawe klenger tumekeng sekarat
ora-orane yen empan pidana apadene walat
kaya nalika mbrastha teroris utawa demonstran nekad

nanging
kabeh mau mung tiba upama
mbok menawa wis dadi garising kodrat
guru mono tuk underane kliru susuhe luput
akhlake bangsa bubrah
ya kudu guru sing nanggung salah
kuncaraning negara surut
ya tetep guru sing wajib diusut

mula ta mula
aja nyidham dadi guru
ewadene yen wis kebacut dadi guru
aja pisan-pisan ngepek mantu guru
utawa besanan karo sapadhane guru
kejaba yen sliramu yakin
ora ana muridmu sing bakal dadi priyayi luhur
merga mung wong asor sing bisa ngajeni labete guru
mesthi wae pengajine ya asor

wis
gage ndang ndlosor

Semawis, ndungkap surup 27112019
Share:

Jumat, 18 Januari 2019

Bahan Bacaan Literasi 2018

Buku-buku bahan bacaan literasi. Hasil karya para juara 2018. Bisa diunduh di sini.
Share:

Rabu, 16 Januari 2019

Puisi Kau Tak

Puisi Kau Tak
Kang Gw

andai kau tak
beratap dan beralas
dua lingkaran sama luas
maka silinder
kau diberi tetenger

bila kau tak
berdinding persegi
enam keping sama dimensi
lalu kubus begitu
orang menjulukimu

jika kau tak
bersisi tiga pasang
persegi panjang
nama balok yang kausandang
sejak dulu hingga sekarang

kalau kau tak
berpagar empat bidang
persegi panjang
dan dua persegi
yang menemani
masih balok pula
kau punya nama

ketika kau tak
bertepi persegi panjang beberapa
beralas beratap bukan mereka
lalu muncul titel prisma
bersanding nama sepasang sisi
atap dan alas yang kaumiliki

Serambi Sajak, 2019.01.16

*****


Notawacana

Puisi Kau Tak menetas dari keterkejutan. Atas kesadaran yang terlambat. Di sebuah tempat ibadah. Beredar beberapa kaleng biskuit. Sisi luarnya sudah ditutup cat. Dengan warna tunggal. Tidak saya sebut nama warnanya. Takut dikaitkan pilihan politik.
Kaleng-kaleng itu berbentuk tabung. Silinder nama kerennya. Sisi atasnya dilubangi memanjang. Sekira empat senti. Atau lebih. Bisa juga kurang. Saya tidak sempat mengukurnya. Orang-orang yang duduk bersila dihampiri. Satu per satu. Hampir semua mengisinya. Satu atau beberapa. Keping koin atau lembar kertas uang. Sambil khusyuk menyimak khutbah. Ada juga yang semitidur. Bahkan, terdengar bunyi dengkur. Bersahut-sahutan di sana-sini.
Tetiba saya tersadarkan. Pada fenomena lama. Yang sebelumnya luput dari perhatian. Pengurus rumah peribadatan mengumumkan. Menjelang khutbah dimulai. Disebut jumlah uang. "Hasil perolehan kotak amal." Pekan sebelumnya. Begitu diksi yang dipilih. Saya baru menyadari. Semua wadah derma kaprah disebut "kotak". Apa pun bentuknya.

*) Tentang infak atau sedekah yang lazim disebut "amal", saya sudah lebih dulu memakluminya. Jauh sebelumnya.

Share:

Rabu, 09 Januari 2019

Kawan Melawan

Kawan Melawan
Kang Gw

petarung petarung naik panggung
cita cita ramai diusung
gemuruh sorak kaum pendukung
bersahut sahut pekik menggaun

sini teriak sana menyalak
berkacak pinggang tampakkan galak
tangan mengepal mata membelalak
bersuara kencang bikin pekak

satu mencibir yang lain nyinyir
abaikan nalar lalaikan pikir
saling hujat berbalas sindir
berbantah ria dalam debat kusir

dahulu kawan sekarang lawan
hari ini lawan esok kawan
hari esok kawan lusa melawan
melawan kawan berkawan lawan
siapa lawan siapa kawan
semata didikte kepentingan

kawan dan lawan sama penting
tiada kawan lawan membanting
tiada lawan kawan menggunting
pagi dilawan sore disunting
siang berkawan malam bertanding
lawan dan kawan sama sinting

kawanmu adalah lawanmu
lawanmu kawanmu jua
tinggallah aku tetap korbanmu
sepanjang masa


Serambi Sajak, 08012018

#####
Notawacana:

Puisi adalah planet baru bagi saya. Menulis maupun membacanya.

Sedikit teknik membaca puisi pernah saya pelajari. Lewat buku dan diskusi. Tapi bekal itu tak pernah membuat saya bernyali. Untuk tampil sebagai pembaca puisi. Di panggung kompetisi atau ekshibisi. Sekadar menikmati puisi sih saya suka. Dengan membaca dalam hati. Beberapa--ya, hanya beberapa--buku kumpulan puisi ada. Di rak buku. Di rumah. Sejak masih indekos, mengontrak, hingga tinggal di rumah utangan.

Ilmu menulis puisi? Sama sekali. Belum pernah saya merabanya. Apalagi menjamahnya. Yang aneh, saya sering "mengajar" menulis puisi. Itu karena terpaksa. Kurikulum yang memaksa. Bagaimana saya mengajar? Wong belum pernah mengalami? Saya suruh saja anak-anak menulis. Sejadi-jadinya. Dan semua saya beri acungan jempol. Termasuk puisi satu baris. Yang proses produksinya memakan waktu dua jam pelajaran. Jempol beneran. Bukan gambar jempol. Seperti yang marak di aneka media sosial.

Tanpa contoh karya gurunya? Tak. Belajar terbaik itu dengan mengalami sendiri. Lalu menemukan pengalaman baru. Lalu berani berkreasi. Menciptakan pengalaman baru lagi. Tidak takut dibilang mengkhianati peran guru? Yang keratabasa-nya: di-gugu dan ditiru? Justru keyakinan saya itu harus digugu. Bahwa setiap anak berhak untuk berkarya. Bahwa setiap karya anak layak untuk diapresiasi. Pun gaya saya itu patut ditiru. Bahwa menjadi guru tak harus banyak menggurui.

Akhirnya waktunya tiba. Saya mulai berkenalan dengan penulisan puisi. Pengalaman baru. Efek bermedia sosial.

Salah seorang teman di Facebook. Yang ternyata teman sekolah saya dulu. Suka mengunggah puisi (berbahasa Indonesia) dan gurit (berbahasa Jawa). Bagus semua. Menurut saya. Amat magis. Pilihan kata-katanya. Seorang teman yang lain rajin menulis di blognya. Lalu dibagikan tautannya ke Facebook. Sebagian besar isinya puisi dan gurit. Teman kedua--kakak kelas saya di sekolah yang sama dengan teman yang pertama--ini lebih melejit. Puisi-puisinya bertebaran di sejumlah media massa. Di samping diterbitkan dalam bentuk buku. Sering pula menjadi juara. Di banyak ajang lomba menulis.

Kepada keduanya saya tawarkan pertemanan. Masih di Facebook. Hingga terbentuk grup belajar menulis. Di WhatsApp. Di sinilah saya mulai belajar. Menulis puisi. Bersama belasan teman. Yang tak lagi pernah bertemu. Hampir tiga dasawarsa. Bahkan, beberapa tak saling kenal. Secara personal. Karena lupa. Atau memang dulunya tidak pernah saling sapa.

Nyaris setahun usia grup kami. Sebuah buku antologi pun jadi. Nama saya turut terpublikasi. Lewat gurit, macapat, dan puisi. Mentor kami seperti saya. Pintar mengapresiasi karya. Membesarkan hati pemula. Nyali saya jadi terpompa. Untuk terus mencipta. Ketagihan susah obatnya.
Share:

Sabtu, 21 April 2018

Sisi Lain Kartini

Sisi Lain Kartini adalah buku terbitan Museum Kebangkitan Nasional. Naskah yang hadir di depan Pembaca ini merupakan draf. Di sini dapat kita temukan catatan-catatan koreksi oleh Editor. Sengaja disajikan seperti ini untuk menjadi pelajaran bagi para (calon) penulis (pemula) bahwa coretan-coretan penyunting adalah hal lumrah dalam proses penulisan naskah apa pun.

Selamat menikmati.

Sisi Lain Kartini dapat dilihat dan diunduh di sini.
Share:

Rabu, 07 Maret 2018

Cerita Rakyat Nusantara

Ketika masih kecil, saya sering mendengarkan dongeng yang dikisahkan oleh Ayah. Biasanya dongeng-dongeng Jawa itu menjadi hadiah atas bakti saya: menginjak-injak punggung beliau. Ya, Ayah suka minta diinjak-injak punggungnya pada malam hari, beberapa saat setelah makan malam. Itu sebagai pengganti pijat capek, untuk meredakan pegal-pegal setelah seharian bekerja di sawah atau ladang. Injakan telapak kaki tentu tak seenak pijatan tangan. Namun, itu lumayan daripada mengeluarkan ongkos untuk upah juru pijat.

Perbendaharaan dongeng yang dihafal Ayah tidak banyak. Maklum, Ayah bukan orang terpelajar. Dongeng-dongeng itu sering diulang-ulang diceritakan. Alhasil, saya (pada waktu itu) hafal beberapa. Sayang, saya gagal mewarisi tradisi dongeng itu. Kini anak-anak saya sudah beranjak remaja. Terlambat masanya kalau saya kisahkan cerita-cerita rakyat kepada mereka.

Agar tidak menyesal seperti saya, seyogyanya Pembaca menambah khazanah cerita rakyat yang layak dibacakan untuk anak-anak. Atau, kalau anak-anak sudah bisa membaca, lebih baik kita yang minta dibacakan oleh mereka. Sebaiknya kita lebih dulu membaca cerita yang akan kita tugaskan kepada anak-anak. Dengan begitu, kita bisa membetulkan bila mereka membuat kesalahan intonasi atau artikulasi.

Pembaca dapat memperkaya perbendaharaan cerita rakyat Nusantara di sini.
Share:

Senin, 26 Februari 2018

Abc #7

Alpa darimu rasa
Hingga iba tiada lagi merupa
Murid tak ragu luapkan murka
Antarkan tinju ke pelipisnya
Dan tubuh gurumu roboh nirdaya

Bedebah kau murid durjana
Urung berguru batal berilmu
Dungu logika busuk etika
Iblis penyesat kauangkat pandu

Culas beringas kendali lepas
Abai lalai moral tergadai
Hangus berangus adab tergerus
Yang tersisa angkara belaka
Ocehan dajal menjelma titah
Nafsu lawamah menyumsum darah
Ogah dengarkan kata nurani

Banyumanik, 260218
Share:

Abc #6

Abot
Haruhara
Mikir nasibe
Anak sing nembé
Dikandhut patang sasi

Bakal lair ing tembé tanpa nyipati
Ujud rupa paraupane bapake
Dedeg cendhek dhuwuré
Iba gelane kang siwi

Cenger tangise kapisan
Ambu pesing ompole
Hari pasaran wetone
Yoga kang bakal tinitah
Ora katungkulan yayah
Nadyanta mung sakedhepan

O mangkono panggrantese Sinta

Srondol, 180218 
Share:

Abc #5

Adhuh ...
Hmmm ...
Mbedhedheg
Atiku
Drohun!

Bocah sekolah
Umpak-umpakan
Dibotohi cukong HAM
Ilang unggah-ungguh katimuran

Cakcakane kaya wangsa barbar
Apa ora ngilo
Harya Cakil kang dhapur diyu
Yen bandayuda lawan satriya
Ora doyan nggrayang muka
Nadyan dhadhane umob
Ora kongsi nerak pepali


Jepara--Semarang, 170218
Share:

Abc #4

Ahmad, asmane dumadakan viral
Hangambar ing jagat maya
Maésan ing pusarane
Ambal-ambalan siniram banyu kembang
Dadi jujugan para panandhang duhkita

Budi, tulusing bekti
Uga apesing pesthi
Datan mokal ngundang simpati
Idhep-idhep minangka pepeling

Cahyono, cahya cumlorot madhangi marga
Asung kurmat mring layon
Hyang Wilasa ngawe-awe
Yekti pantes sinuba jiwa kang seba
Oreg jagating kadewatan
Nupiksa udan tangis kang padha kélangan guru Budi
Ora kendhat mbebana mrih ginanjar swarga minulya


Bandengan--Jepara, 170218
Share:

Abc #3

Ahmad mula pantes pinuji
Honore mulang ora mbejaji
Mung saderma tukon sabun wangi
Arep asok cicilan montor kudu jempalitan
Derep fulus ing séjé papan

Budi bakal tetep rekasa
Upama ora didhisiki
Dhayoh tanpa cecala
Izrail sang jurupati

Cahyono wus purnayuswa
Amung telung windu punjul telu
Hak ambegan ing planèt biru

Yatim wiwit jroning rahim
Ora wurung manjing ing anake
Nalika durung genep setugel mangsa
Omah ing garbane sang ibu

Jepara--Bandengan, 170218 
Share:

Abc #2

Abang kawlagar jroning dhadha
Hawa peteng nggegubel rasa
Mireng lelayu ing tanah Madura
Adigang siswa merjaya dwija
Dhuh jagat reksane Hyang Alim

Badhar kang sarwa sinedya
Ubaya mbangun brayat santosa
Daya-daya nyadhang mijile si jabang
Ingajap dadya lajering tresna

Cingak kang para sumurup
Apa kang digawé melik
Hara piyé jal nalare
Yen digagas ora tinemu
Oemar Bakri jaman puniki
Nemahi pejah déning murid deksura
Ora melek darmaning siswa

Sayung--Jepara, 170218
Share:

Abc #1

Astagfirullah
Horeg jagading pawiyatan
Marga pokal gawéné si gondhes
Arek sekolah nyikara guruné dhéwé
Dadi tan wurung lan palastrane 

Badheg timen kelakuane gondhes
Ugal-ugalan tanpa watesan
Duga prayoga babarji nora direken
Iblis laknat digugu wisike

Cabar piwulang luhur para sepuh
Amrih murid ngajeni guru
Haram siswa nyaru krama mring dwija
Yayah rena pepindhane
Ora pantes diremehake
Nora pareng dibebantah
Ora kena dianggep asor 

Genuk--Sayung, 170218
Share:

Sabtu, 24 Februari 2018

Tresna Warisan *)


Saben liwat stasiun sepur Ketandan, atiku krasa sumedhot. Iku biyen stasiun cilik. Bareng angkutan bis saya rame, stasiun sing mung cilik iku wis ora pati piguna, awit arang banget wong nyepur munggah-mudhun ing kono. Mula banjur ditutup, diganti palang sepur.
Nadyan mangkono, papan iku tetep nyanthel lelakon lawas jroning uripku. Biyen watara seketan taun kepungkur, saben dina aku ngambah stasiun kono. Esuk bubar subuh wis mangkat saka ngomah njujug stasiun, terus numpak sepur menyang Sala, sekolah. Awan jam setengah telu mulih saka sekolah mudhun stasiun kono, terus numpak sepedha mulih, tekan ngomah wis meh jam telu. Mangkono iku nganti wolung taun, wiwit klas siji SMA nganti lulus sarjana.
Ana lelakon sing luwih tumabet ing atiku. Nalika aku wis kuliyah tingkat telu, ana bocah wadon sekolah uga nglaju numpak sepur. Jenenge Damayanti, sekolah ing SGA. Saben esuk ketemu ing stasiun, jagongan pating glenik karo ngenteni tekane sepur, diterusake lungguh jejer ing njero sepur. Awane bareng nyepur maneh mulih saka sekolah. Nganti telung taun.
Ora mokal yen ati kang isih padha enome banjur kaiket ing rasa tresna. Wong loro wis sepakat bakal urip bebarengan mbangun balewisma. Mung gandheng durung kerja, aku durung wani nglamar marang wong tuwane.
Begjane awak dhek semana, wong loro meh bareng diangkat dadi pegawe. Emane kok adoh wangune. Aku ketampa ing Surabaya, dene dheweke diangkat dadi guru ing Pekalongan. Isih gawang-gawang kelingan patemonku kang pungkasan sadurunge pisah. Dheweke dakterake njupuk surat pengangkatan menyang sekolahane. Mulihe wis jam 7.30 bengi.
Ing ngarep stasiun cilik kang sepi iku, dheweke ngrangkul aku kenceng banget karo sambat memelas, “Mas, bakale pisah adoh. Saiba kagete ati iki. Daksuwun Mas aja kendhat kirim layang pendhak sasi, kanggo tamba kangening ati.”
“Iya, Dhik,” sauranku karo ngaras rambute.
“Muga-muga ora kesuwen enggal bisa urip kumpul saomah.”
“Dakarep-arep lamaranmu, Mas.”
Tanganku digegem kenceng, diambungi, banjur padha pepisahan nggawa ati kebak katresnan.
Nanging bareng wis adoh papane, ora ngira dheweke jebul terus lali karo aku. Saben sasi aku kirim layang kaya penjaluke, nanging ora tau ana balesane. Nganti telung taun. Nganti sing pungkasan aku krungu kabar yen dheweke wis omah-omah.
Laraning atiku isih tumabet nganti seprene, sawise setengah abad kepungkur, awit saka gedhene tresnaku marang dheweke. Mula kala-kala aku merlokake jajan soto ing warung cedhak palang tilas stasiun iku. Mung kepingin ngeling-eling endahe lelakon jaman sekolah langganan sepur bareng karo Dhik Damayanti biyen.
Kala-kala ati iki kepingin ketemu. Kepingin ngerti kahanan saiki. Nanging aku babar pisan ora mangerteni ing ngendi papan dununge saiki. Malah aku ora ngerti wektu iki isih urip apa wis ora ana. Aku apal banget, yen isih urip, wektu iki umure wis sewidak papat taun, limang taun sak adhiku.
Saiki wis padha tuwa. Umpama ketemu ya mung arep padha seduluran. Perkara lakon katresnan, ganti anakku sing sedhenge nglakoni.
***
Nembe wae anakku matur, njaluk dilamarake bocah ing Desa Sumyang, anake Bu Sapta. Kanthi rasa dheg-dheg plas, sangertiku iku rak desane Dhik Damayanti biyen. Eling lelakonku dhewe sing ora nyenengake, aku ora kepingin ngulur-ulur wektu. Mundhak mrucut kaya awakku biyen. Enggal wae aku golek dina bisane lumaku arep nemoni Bu Sapta, saperlu negesake sasrawungan kanggo lantaran nglamar anake wadon Martini.
Milang-miling kahanan Desa Sumyang saiki dalane wis alus diaspal. Taman-taman turut dalan katon asri temata. Nanging aku isih apal dalan-dalan 50 taun kepungkur.
Takon-takon omahe Bu Sapta, bareng ketemu aku kaget. Iki rak omahe bapake Dhik Damayanti biyen kae. Aja-aja  Bu Sapta iku adhine, sing ngenggoni tilas omahe bapake. Yen ngono tenan, kebeneran bisa takon kepriye kabare Dhik Damayanti wektu iki.
Aku nothok lawang karo uluk salam, “Assalamu `alaikum ....”
Ora ana sing semaur.
“Kula nuwun ...” dakbaleni uluk salam.
Keprungu wangsulan saka njero, karo mlaku rada kesusu, “Wa`alaikum salaaam .... Mangga, sekedhap.”
Let sedhela lawang dibukak.
Mak jegagig ... sakala aku kaget ... njinggleng nyawang wong wadon sing ngadeg mbukakake lawang. Mripatku bola bali tak meremake ... apa ora salah piyantun putri sing ana ngarepku? Plek, ... plek tenan karo Dhik Damayanti .... Aku rada pangling karo pangeling-elingku. Semono uga piyantun putri sing mbukakake lawang katon kaget, kamitenggengen nyawang aku.
“Nuwun sewu, punapa penjenengan Dhik Damayanti?”
Nggugah lan mbiyak kahanan sing padha njinggleng sawang sinawang.
“Mas ... Mas Mar ... yo ... no ...?” kanthi groyok mangsuli pitakonku.
“Iya ..., iki aku Damayanti, Mas,” negesake sapa sing lagi mbagekake tekaku.
“Sing rawuh mrene kok penjenengan, Mas?”
Aku lan Dharmana mbaleni uluk salam, “Assalamu `alaikum.”
“Wa`alaikum salam .... Mangga, ... mangga pinarak.”
“Apa Nak Dharmana iku putramu, Mas?”
“Iya, Dhik.” aku mesthekake yen Dharmana iku anakku.
Kabeh padha lungguh. Kahanan wening ora ana sing ngucap.
Dhik Damayanti, ngenteni wicara apa kang dakudhar, kanthi tanpa rasa pakewuh namatake sing rawuh kagungan kersa arep nglamar putrine. Aku sing kondhang doyan ngomong blangkemen, ilang kabeh apa sing arep dakgunem.
***
Dharmana nyenggol aku amarga weruh bapake kok meneng wae. Yen wani ujar bakal clathu, bapake kok kaya bocah enom diterake nglamar gegayuhane.
“Lho, Bapak sampun tepang Bu Sapta, ta Pak?” ujare Dharmana kanthi nyawang aku.
“Iya, ... iya, Dhar. Karo Bu Sapta, Bapak wis kenal wiwit wektu Bapak isih kuliah.”
“Alhamdulillah, mugi-mugi ndadosaken lancar panyuwun kula.”
"Nyuwun pangapunten, Bu, Dhik Martini wonten pundi.”
“Oh, iya, Nak Dhar, kancanana Martini. Kae lagi nyiapake unjukan.”
Neng ruwang tamu kari aku lan Damayanti.
“Aku ora ngira tenan, Mas.”
“Iya, ya, Dhik, semono uga aku.”
Sakloron wis ora ewuh pekewuh rembugan kaya sedulur raket.
“Mesthine rawuhmu iki kanggo ngawali sasrawungan lan kanggo ngrembug lamaran jejodhoane anakmu lan anakku.”
“Iya,” sauranku cekak.
Dumadakan wae, perihing atiku krasa mungkat maneh. Malah tuwuh gagasan, enake apa dakwurungake wae olehku arep nglamar?
“Mas, sadurunge ngrembug butuhe anak, luwih dhisik aku kepingin madhangake perkara awake dhewe biyen.”
“Lelakon awake dhewe biyen kae pancen peteng, Dhik, lan wis kepungkur adoh. Ora perlu dipadhangake. Miturut aku kok ora ana gunane, malah ngungkat-ungkat tatu lawas.”
“Aku ngerti, Mas. Tekan seprene iki Mas Maryono ing pangiraku mesthi nganggep yen aku biyen cidra ing janji. Senajan piyantun kakung, sedhela utawa wektu kang dawa, aku ngerti yen atimu mesthi nandang perih banget.”
Aku unjal ambegan dawa. Nguwatake ati, nahan tatu lawas. Arep dibukak, arep dibenerake jahitane, apa arep dijupuk samubarang kang isih ketinggalan? Iku gambaran pikiranku.
“Ana apa, Dhik Damayanti mbukak wadi tatu lawas? Pancen ya ngono, kaya pratelanmu,” saurku jujur.
“Kahanan laraning ati, perlu dakaturake, yen satemene iku uga dakrasakake dhek semana, sadurunge aku ngerti larah-larahe, Mas.”
“Sepuluh taun, ... sepuluh taun lawase aku ngrasakake perihing ati, merga rumangsaku penjenengan kok blenjani, Mas,” ucape Damayanti nggregel karo mripate kembeng luh.
“Lho, ... kok ngono, Dhik?” pitakonku mawa rasa kaget.
“Mula aku perlu madhangake perkara, supaya penjenengan karo aku anggone nglantarake jejodhoane anak mengko bisa kepenak.”
Pangucape Damayanti malah ndadekake aku tambah kepingin ngerti.
“Satemene kuwi ana apa, njur kepriye kedadeyane, Dhik?” pitakonku saya nrithik.
***
“Biyen ... seket taun kepungkur satekane ing Pekalongan, aku kepethuk kancane SMP kakangku.”
Damayanti ngunjal ambegan, njur nerusake ngucap, “Ujug-ujug kandha yen pingin jejodhoan karo aku.”
“Jarene wis suwe dheweke naksir aku, nanging durung wani ngomong. Mesthi wae dakwangsuli yen aku wis duwe pacangan, Mas Maryono sing kerja ing Surabaya.”
Damayanti ngunjal ambegan maneh. Let sedhela ...
“Dhek semana ..., dina mbaka dina, minggu mbaka minggu ..., sasi mbaka sasi ... aku tansah ngantu-antu layang saka penjenengan, Mas.”
“Nanging layang iku ora tau teka.”
“Lho, ... aku kirim layang pendhak minggu,” aku munggel dongenge Damayanti kanthi rasa ora trima. Ananging ganti omonganku dipedhot dheweke.
“Mengko dhisik, Mas, dongengku aja njenengan pedhot dhisik. Amarga layang ora tau daktampa, dakcoba kaping telu aku kirim layang marang njenengan, uga ora ana balesan. Nganti telung taun, aku rumangsa lan yakin yen Mas Maryono wis lali karo aku.”
Aku arep motong critane Damayanti, ananging dheweke menehi pratanda aja dipotong dhisik. Aku melu unjal ambegan. Ana kedadeyan apa kok nganti aku sakloron ngalami padha-padha, layang sing ditulis kesingsal ora tekan alamat kang dituju.
Damayanti mbacutake dongenge, “Saking laraning atiku, akhire aku kepeksa nuruti karepe Mas Partana. Kelakon urip jejodhoan, ning bawane ora ana rasa tresna, nganti pitung taun aku ora duwe anak. Pas pinuju libur aku tilik bapak mrene, dikandhani yen wektu iku jare njenengan durung krama. Yen ngono ateges Mas Maryono ora lali karo aku. Malah aku kuwatir yen njenengan pepes atine amarga daktinggal omah-omah. Nanging geneya nganti telung taun lawase ora tau kirim kabar? Dakulur-ulur nalarku, aku lagi sadhar yen Mas Partana iku pegawe Kantor Pos. Aja-aja dheweke biyen ngedhep layang-layange njenengan kanggo aku. Ora sranta aku bali nyang Pekalongan. Mas Partana dakdedhes-dedhes. Ancamanku arep dakgugat nglaporake Polisi kanthi tudhuhan sabotase surat pos. Akhire ngaku, jare nganti telung taun lawase, saben sasi ora kendhat layang penjenengan teka, nanging didhep ora diwenehake aku, malah terus diobong.”
Damayanti katon kaya wong kang lagi getem-getem kemropok, rinasa kaya nembe kedadeyan wae. Aku sing ngrungokake wae melu kemropok. Atiku dak sareh-sarehake .... Kedadeyan wis lawas. Mbok menawa pancen wis dadi lakon pisahing jejodhoanku karo Damayanti. Dhadhaku krasa seseg. Aku ngunjal ambegan dawa lan nata ati ngrungokake dongenge Damayanti.
“Mas Partana dakujar-ujari, dakunen-uneni sakemenge lambeku.”
Damayanti meneng sedhela ....
“Saka serik lan laraning atiku, dina iku uga aku njaluk pegat! Owalah, Mas ..., sepuluh taun lawase batinku tansah ngundamana penjenengan, daksengguh cidra ing janji. Apuranen aku, ya, Mas .....”
Ora kuwat maneh, bendungan luh ambrol .... Damayanti nangis nganti sesenggukan. Tumungkul karo nutupi pasuryan nganggo tlapak tangane.
Aku ora kumecap. Aku melu ngrasa trenyuh lan ana rasa getun ngliputi batinku. Getun wis ndakwa yen dheweke cidra. Getun dene aku biyen kok ora nlesih-nlesih kabar marang bapake ing omah iki. Aku getun dene mung ngendelake layang kang ora nyangka wae ora tekan alamate nganti telung taun. Ya rasa getun iku sing gawe aku njur menyat saka lungguhku, ... njur nyedhak njejeri Damayanti.
***
Rasane aku kepengin ngepuk-epuk saperlu ngarih-arih. Ora dakbacutake niatku .... Dheweke dudu Dhik Damayanti seket taun kepungkur. Sing nang sandhingku iki Bu Sapta, calon besanku. Aku njur menehi warah ben sareh atine.
“Wis, aja nangis, Dhik. Kabeh wis kepungkur adoh, ora perlu diungkat-ungkit maneh.”
“Iya, ... bener ngendikamu, Mas. Aku pancen perlu ngudhar wewadi lawas, amarga sing dakbutuhake pangerten lan pangapuramu.”
“Sawise aku omah-omah karo ibune Dharmana aku nganggep pancen wis kersane Sing Kuwasa kowe dudu jodhoku .... Aku ikhlas ....”
“Apa maneh nampa dongengmu mau, pangapuraku marang sliramu tansah temen metu saka jroning atiku, Dhik.”
Sajake Damayanti wis katon lega atine. Tangane tumenga karo ngelap luh kang ndlewer nang pipine sing wis rada kusut. Sawetara aku bali lungguh ing panggonan sakawit.
“Terusna critamu, Dhik ..., njur Martini iku sejatine anake sapa?”
“Ngene, Mas ..., bubar pegatan, saking keduwungku wis cidra lan salah prasangka marang njenengan, aku niyat ora arep omah-omah maneh. Nanging bareng saya tambah umur aku mikir-mikir, ... mbesuk yen wis tuwa aku arep melu sapa lan sapa sing bakal nyambung lelakonku. Mulane aku omah-omah maneh oleh piyayi kang aran Saptamartaya. Karo Mas Sapta keturutan duwe anak siji nalika aku wis umur 41 taun.”
Damayanti meneng, ndhingkluk sedhela, kanthi ora madhep nyawang aku, nerusake dongenge. Saklebatan katon mripate kembeng-kembeng maneh.
“Wiwit SMP kelas 2, Martini wis kepeksa dadi bocah yatim ditinggal seda bapake.”
Damayanti unjal ambegan maneh. Dheweke katon luwih tatag njur nerusake dongenge.
“Martini kuliah ing kebidhanan, bareng lulus diangkat dadi pegawe Dinas Kesehatan ing Bayat Klaten. Ora perlu mikir dawa, aku melu bali nyang Klaten, ben cedhak karo anakku.”
Damayanti leren guneme, nyawang aku kanthi tajem ngelingake aku marang lageyane dhek semana.
“Lha lelakon njenengan kepriye, Mas?”
“Apa sebabe nganti sepuluh taun wiwit pepisahan kae njenengan kok durung krama? Apa isih terus mikirake aku? Lan mesthi dadi lan sengite marang aku.”
Aku manthuk.
“Nadyan aku ngira kowe cidra, nanging aku isih tansah kelingan kowe. Upama bubar awakmu pegatan biyen awake dhewe bisa ketemu lan oleh penjelasan kaya sing kocritakake mau, mesthi aku bakal tetep nampa sliramu.”
“Aku isin, Mas. Atiku ora tatag, aku ora kuwat nemoni penjenengan.”
Bendungan luhe Damayanti dhadhal maneh .... Tetes - tetes bening runtuh ing pangkone. Iku kang njalari atiku sangsaya keranta-ranta.
“Dhik, ... dhek semana, teka dhog ing Surabaya aku langsung nulis layang marang sliramu. Dakenteni rong minggu, telung minggu, nganti sesasi ora ana balesan. Aku nulis layang maneh. Pendhak rong minggu nulis maneh tetep ora ana balesan. Aku tetep nulis layang pendhak sasi nganti tumekane telung taun, ... tetep ora tau ana balesan. Aku njur mandheg anggone kirim layang, nalika krungu kabar yen sliramu wis omah-omah. Nanging nyatane aku ora bisa nglalekna sliramu. Nganti telulas taun aku nembe rabi. Anakku mung siji thil, iya Dharmana kuwi. Ibune Dharmana ya wis ndhisiki aku, ditimbali Sing Kuwasa. Gandheng anakku tugas neng Sala, aku njur bali mrene. Astagfirullah ... lelakon kok kaya ngene ...? Seket taun pisah, padha dene olehe salah pangerten,” aku nutup dongengku.
“Saiki ketemu wis padha tuweke kaya ngene. Nanging aku wis bisa lega, Mas, amarga njenengan bisa mangerteni kedadeyan sing sabenere. Dakakoni yen aku sing cidra, Mas. Ora liya mung salah ngerti. Dakkira malah penjenengan sing lali karo aku.”
***
Aku unjal ambegan, njur nyambung gunem, “Garising lelakon kudu mengkono, Dhik. Arep kepriye maneh ..., kedadeyan wis kepungkur lan ora bisa dibaleni. Nanging aku uga lega, amarga akhire aku dadi ngerti yen sliramu krama biyen, dudu lali katresnan marang aku, ananging kegawa lelakon urip kang sliramu ora kuwawa nampik. Unggah-ungguhing wong mbangun balewisma, lelakon jerone kaya apa wae katresnan marang pacangane kudu diikhlasake yen ora bisa mawujud dadi sisihane. Awuning katresnan kang wis ora wujud kudu ditata dibangun maneh, digawekake landhesan kang luwih kokoh kang ora cuwil kena ombak, keterak angin lesus, semono uga kena lindhu. Kawujud katresnane marang bojone bisa ora ana kendhate. Lelakon urip manungsa ora bisa tinebak kaya apa lan nganti kapan. Aku saiki wis dhewekan, ... Dhik Damayanti uga wis dhewekan.”
Sithik utawa akeh katresnan lawas wis mletik maneh. Solah bawane Dhik Damayanti mratelani kari ngenteni tembungku, ana niat kang kuwat apa ora mbangun maneh katresnan lawas.   Janjiku marang ibune Dharmana sadurunge kapundhut, ... aku ora lali. Amung wae wektu kang bakal nulis lelakon uripku sabanjure. Kari pasrah wae marang Gusti Allah kang murbeng dumadi.
Aku njur nutugake gunemku, “Saiki ana perkara sing luwih wigati tinimbang lelakon uripe awake dhewe. Perkara bebesanan nuruti panyuwune anakku lan anakmu.”
“Iya, Mas, ... awake dhewe wis dipangan umur. Sanajan wis padha padha dhewekan, obahing ati wis beda karo seket taun kepungkur. Lelakon katresnan awake dhewe luwih becik didadekake lambaran paseduluran antaraning besan. Katresnan awake dhewe kang makantar - kantar dhek wektu semana, ben disambung karo bocah-bocah, Mas,” guneme Damayanti, pratandha polahing atine wis lerem.
“Iya, Dhik, ... dadiya warisan sing ajine ngungkuli raja brana.”
Swasana kang kebak rasa trenyuh, nanging uga rasa asih, ndadekake murup jroning ati. Aku lan Damayanti padha dene anggone ngunjal ambegan, nata ati, madhangake pikir, lan ngandelake rasa ikhlas mendhem lelakon lawas.
Dharmana lan Martini bali nyang ruang tamu ngaturake unjukan lan camilan.
“Iki Martini, anakku, Mas,” Damayanti ngenalna.
Martini mesem karo ngambung tanganku.
“Dhar, ... kok pinter kowe milih calon sisihan?” alokku karo guyon.
Wong papat ngguyu bareng, gawe swasana dadi padhang.
Sakawit niat amung arep tetepungan lan ngrancang rencana nglakoni adat nglamar, mlumpat ora ngenteni nggawa brayat. Aku langsung nembung Martini daksuwun dadi sisihane Dharmana. Rerembugan malah nganti dimupakati dina kalaksananing sedya.
Sarampunge rembug ...
“Dhik, awake dhewe kudu nyukuri, dene awake dhewe isih tetep diraketake sajroning mecaki sisaning umur kanthi awake dhewe dadi ibu lan bapake anakku lan anakmu. Perkara anak wis padha sepakat, prithilan-prithilan kekurangane bisa dirembug liya dina. Dakkira, sowanku mrene dina iki wis cukup. Liya dina bisa nerusake sambung silaturahmi kanggo ngraketake paseduluran. Aku wis wayahe nyuwun pamit.”
“Inggih, Mas, ... matur sembah nuwun rawuhe.”
Dina iki rasane kaya ketiban ndaru. Ora mung rampung perkarane bocah-bocah, ananging uga rampung mosak-masiking batinku. Rasane wis padhang, lan nguwatake langkah anggonku nglakoni sisaning urip.
Tanganku dakulungake, digegem lan diambungi, persis kaya patrape biyen pinuju arep pepisahan. Tanganku daktarik ....
“Muga-muga kaparingan dalan padhang uga lancar samubarange, ya, Dhik.”
Sejatine yen mung nuruti katresnan lawas kang krasa murup maneh, ora dadi masalah. Sing dakkuwatirake malah bakal mbubarake balewisma sing arep dibangun Dharmana lan Martini. Aku bisa cidra janji. Saperlu medhot mosak-masiking ati, lan njaga aja nganti ndadekake owahing pikir janji marang ibune Dharmana sadurunge katimbalan Gusti. Janji yen aku ora bakal omah-omah maneh.
Aku lan Dharmana pamit mulih. Sajroning lumaku mulih, bola-bali aku unjal ambegan. Aku ngalamun nggagas lelakone anakku lan anake Damayanti.
Batinku nguwuh ....
“Owalah, Ngger ... kowe nampa warisan katresnan saka wong tuwamu. Muga-muga dadiya sanguning laku anggonmu bakal mbangun balewisma.

*)    Crita iki diundhuh saka grup WA RT, sing dikirim dadi 6 perangan dening Pak Fatchun Hasyim. Manut pratelane, crita iki sumbere saka Bapak Sudarsono, Suwatu, Sragen.


Share:

Asmaradana (Mengenang Guru Budi)

Lelakonira Pak Budi
Satriyeng Sampang Madura
Maksih timur ing yuswané
Ndungkap pitulikur warsa
Wus nemahi palastra
Tan wurung agawé ngungun
Sagung kang para nupiksa

Ing pawiyatan lumadi
Nggegulang mring para siswa
Nora mbejaji opahe
Tan misra kinarya blanja
Nggenira nambut karya
Gunggung patang atus èwu
Bebungah ing saben candra

Prastawa ing Kemis Pahing
Patbelas Jumadilawal
Sèket siji ing tauné
Andika manggih prahara
Jroning ngayahi karya
Siswa tan wedi bebendu
Nyikara sariranira

Tan wurung tumekeng pati
Sira nilarken sang garwa
Lan putra kakandhut nembé
Udakara panca candra
Wohing katresnanira
Tetawang tangis puniku
Sesambat mring Hyang Kawasa

Muga lelakon puniki
Dadya piwulang kang nyata
Kinen minangka pangilon
Tumrap sagung pra sarjana
Pangarsa pangreh praja
Gya sami cancut gumregut
Memetri luhuring bangsa


_Semawis, 24022018_
Share:

Tembe Krasa #3 (Cerkak)

Ora krasa wis kliwat Nguter. Nyumurupi plengkung “Selamat Datang” ing gapura kikis kabupatèn, kaya disengkakaké anggoné Pak Didik...

Translate

Wikipedia

Hasil penelusuran

dari Catatan Kang Gw

dari Bale Sinau

Teman Pantulkit